Behavioral finance: De kracht van verhalen en framing

In een vorig artikel hadden we het reeds over psychologie en beleggen. Daarin  kwamen we te weten dat ‘the crowd’ vaak tot een zeer correcte inschatting van de realiteit kan komen, ook wat beurswaarderingen betreft. Tenzij de kudde één bepaalde mening volgt. We zagen ook dat beleggers graag bij hun eerder gevormde mening blijven (conservatism, endowment en confirmation bias) of dat ze achteraf vaak verkeerdelijk denken gebeurtenissen juist te hebben ingeschat.

In wat volgt borduren we voort op dit boeiende onderwerp van behavioral finance en de mentale houvasten die we creëren, al dan niet met nefaste gevolgen in het dagelijkse leven en voor de beleggingsprestaties.

Inschrijvers Nieuwsbrief krijgen eerder toegang tot invloedrijkste artikels en interviews.

Verhalen en representativiteit

De mens creëert graag verhalen en vormt samenhangende gehelen in zijn brein, vaak onbewust. We zien (té?) snel verbanden en passen nieuwe informatie en prikkels binnen de verhalen die we al in ons hoofd hebben, als puzzelstukjes. Dit alles komt bijgevolg waarheidsgetrouw over. We zien gebeurtenissen als representatieve voorbeelden binnen ons al bestaand denkkader, waarin we denken te weten hoe de wereld in elkaar zit, met stereotype beelden en gehelen.

Professor psychologie en nobelprijswinnaar Daniel Kahneman beschrijft in zijn boek het befaamde ‘Linda-vraagstuk’, dat hij, samen met wijlen Amos Tversky, op een groep studenten losliet. Lees even de voorstelling van Linda.

Linda is een alleenstaande jonge vrouw, zeer openhartig en intelligent. Ze studeerde filosofie en zette zich tijdens haar studententijd in voor initiatieven tegen discriminatie en sociale onrechtvaardigheid, tevens nam ze deel aan demonstraties tegen kernenergie.

 Nu, welke mogelijkheid voor Linda dicht je de meeste kans toe?

  1. Linda is een bankbediende
  2. Linda is een bankbediende die actief is in een vrouwenbeweging

De kans is groot dat je, net als de studenten van Kahneman en Tversky, voor optie B ging. Een linda die actief is in een vrouwenbeweging strookt wel met de beschrijving hierboven, het is een representatief beeld. Welnu, statistisch gezien is optie A natuurlijk veel waarschijnlijker. Ook al krijgen we bij Linda niet meteen het beeld van een bankbediende, optie B is wel een subgroep van optie A, en die kan nooit groter zijn dan en overkoepelende groep.

De representativiteitsbias neemt het wel eens over van ons rationele brein. Een representatief beeld of verhaal wordt vaker geloofd. Zo ook met beleggen. Een bedrijf dat het cijfermatig heel goed doet en in het verleden mooie groeicijfers neerlegde wordt vaak te snel als goede belegging gezien. Goede bedrijven zijn echter vaak zeer duur geprijsd en stevige groei kan vaak niet worden volgehouden, niet zelden zien we concurrenten het roer overnemen de daaropvolgende jaren, tenzij er stevige competitieve voordelen of een uitmuntend management in het spel is. Dit moet dus rationeel onderzocht worden, goede bedrijven uit het verleden kunnen goede beleggingen zijn, maar ze zijn het niet allemaal. En mooie toekomstverhalen (AI, robotica, elektrisch rijden, …) leiden niet alleen tot goede beleggingen. Puur op basis van representatie bepalen dat een goed bedrijf of een mooi verhaal goede beleggingen zijn, dat is te kort door de bocht.

Omgekeerd kunnen we ook stellen dat lagere koersen niet per se moeten leiden tot een opwaarts herstel en aandelen die zijn gestegen moeten daarom niet terug dalen. Let op, ik heb het hier niet over rationele redenen zoals ‘het aandeel is te fel doorgeschoten’ of ‘het aandeel is te veel onder de boekwaarde door gezakt’. Ik spreek hier over de bias, de denkfout waarbij beleggers puur om de reden van het dalen of stijgen denken dat het daarna terug de andere richting moet opgaan. Omdat dit een representatief beeld is van wat ze gewoon zijn op de beurs. Dit is geen reden om een bepaalde richting te kiezen. Gokkers in het casino zetten ook vaak hun geld in op zwart als er 10 maal na elkaar een rood cijfer uit de bus kwam. Zo vaak rood na elkaar, dat is geen representatief beeld, een meer willekeurig lijkende afwisseling is dat wel. Echter, de kans op rood of zwart is bij een nieuw draaien van het rad weer 50-50.

Framing

We moeten opletten dat verhalen, beelden, schijnbare samenhang ons rationele beslissingsvermogen niet aantast. Marketeers maken er al volop misbruik van door verhalen in je hoofd te steken waarna je denkt bepaalde zaken nodig te hebben.

Veel hangt af van hoe dingen aan ons worden voorgesteld, hoe ze worden geframed. Wees hier ook kritisch mee bij het lezen van persberichten van de bedrijven in jouw portefeuille. Niet alleen ben je vatbaar voor de confirmation bias (enkel aandacht voor de positieve zaken die jouw standpunt over het bedrijf bevestigen) en de conservatism bias (je hecht meer waarde aan het aandeel simpelweg omdat je het hebt). Hier komt nog de framing van het bedrijf in kwestie bij. Daar moet je doorkijken! Bekijke volgende twee inleidingen van een kwartaalbericht:

De omzet van de groep steeg in de eerste jaarhelft met 25 procent, waarvan 24,2 procent afkomstig van succesvolle overnames. De winst bedroeg 102,56 miljoen euro (2019: 135,43 miljoen euro). Het dividendbeleid met een pay-out ratio van 60 procent wordt bevestigd.

 De winst van de groep is in de eerste jaarhelft gedaald met 24,3 procent. Bijgevolg zal ook het dividend dalen van 1,02 naar 0,77 euro per aandeel. De omzet groeide organisch met 0,8 procent, inclusief de recente overnames gingen de opbrengsten 25 procent hoger.

Twee maal dezelfde informatie, maar psychologisch komt het eerste bericht veel positiever over. Bedrijven zullen slecht nieuws dan ook vaak op die manier brengen. Vele beleggers hebben dit niet door en verslikken zich om 9 uur, bij opening van de beurs, in hun koffie wanneer hun aandeel naar beneden dondert. “Tiens, dat bericht klonk toch goed?” Het klonk goed ja, een mooi verhaal om de feiten wat te verbloemen.

Home bias

Ik wil eindigen met verhalen die ook een positieve kant hebben, namelijk deze die leiden tot de home bias. Beleggers blijven vaak onder de kerktoren en gaan bedrijven kopen op de binnenlandse beurs, ondernemingen die ze dagelijks om zich heen zien.

Colruyt of Ahold-Delhaize schrijven verhalen die we beter kunnen volgen aangezien ze zich naast onze deur afspelen. Bij Walmart of Tesco is dat niet het geval. Hetzelfde geldt voor Telenet, Proximus, KPN versus Vodafone (VK) of Bouygues (FR). Mensen klampen zich graag vast aan verhalen. En in dit geval kan ik dat goed begrijpen en is dat niet zo irrationeel. Beleggen in zaken die je kent en begrijpt is steeds veiliger en het geeft bovendien een fijn gevoel je investeringen concreet rondom jou aan het werk te zien. Je zal operationele problemen of verminderde interesse van de klant ook sneller opmerken.

Toch is ook dit niet zonder gevaar. Het wil niet zeggen dat een verhaal bevattelijk en duidelijk is voor ons, dat het ook een succesvolle afloop zal kennen. Sectorgenoten uit het buitenland kunnen misschien hun zaakjes veel beter op orde hebben, of het buitenland heeft simpelweg sectoren die het eigen land niet heeft. Je hoort me al komen, je mist een stuk diversificatie met die home bias.

Zorg bij je beleggingen dat je gelooft in het verhaal rond een bedrijf, een sector, een toekomstperspectief, maar toets dat verhaal ook aan (statistische) feiten en stel het voldoende in vraag! Construeer geen verhaal om het verhaal, waartoe we psychologisch nogal eens de neiging hebben. En geloof niet zomaar een mooi ogend verhaal dat aan je wordt voorgesteld. Je vindt toch ook niet élk boek goed, ook al bevat het een verhaal?

Volg ons via Facebook,  twitter of 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s