Psychologie en beurs, onlosmakelijk verbonden?

Behavioral Finance krijgt een steeds invloedrijker stem in het beleggerslandschap. Biases, heuristieken, typisch terugkerende denkfouten, kuddegedrag, … Het beïnvloedt allemaal het gedrag en de handelingen van de (beleggende) mens.

Toegegeven, jaren geleden was ikzelf redelijk sceptisch over de grote invloed van psychologie en de daaruit volgende irrationaliteit op de financiële markten. Ik was eerder gewonnen voor het idee van de ‘efficiënte marktenhypothese’: de markt weet steeds op een rationale wijze de correcte waarde te bepalen van activa, aan de hand van de gegeven info op dat moment.

Wel, dit beeld moest ik doorheen de jaren wat nuanceren. Typische en veel voorkomende denkfouten kunnen wel degelijk inefficiënties in de markt veroorzaken. Zeker wanneer ze door een hele ‘kudde’ worden begaan, ‘kuddegedrag’.

Maar ook individuele fouten die op zich weinig invloed hebben op een liquide markt beïnvloeden onze beleggersprestaties. Deze fouten worden voor de hele markt echter vaak rechtgezet door symmetrische fouten van andere individuele beleggers, die in de andere richting werken. Ik stel het even simpel en kort door de bocht voor: de huidige rationele waarde van aandeel X is 20 euro, voor zover je dat al kan zeggen… De meeste beleggers zitten ook mentaal rond dat peil te denken. Enkele slimmerikken schatten de huidige waarde echter op 35 euro. Andere mensen zitten aan 5 euro te denken. Twee extremen die elkaar opheffen en gemiddeld ook aan die 20 euro komen. De markt in haar geheel komt dus wel tot een ‘goede’ waardering.

Wisdom of the crowd

Bijgevolg komen we mooi bij het fenomeen van wisdom of the crowd. Een fenomeen dat de efficiënte markten ondersteunt.

Bij een experiment van de Britse Statisticus Francis Galton aan het begin van vorige eeuw werd op een veemarkt het gewicht van een os ingeschat door vele passanten. De beste schatter kon een prijs in de wacht slepen. Galton was echter geïnteresseerd in het gemiddelde van alle inschattingen. Wat bleek? Dat gemiddelde lag bijna pal op het gewicht van de os. Veel beter ook dan de inschatting van enkele experts. De massa kon samen tot een goede inschatting komen.

Dit principe zou men ook kunnen toepassen op de beurs, en concluderen dat al die verschillende meningen (Kopen? Verkopen? Afwachten? Short gaan? …) tot een goed gemiddelde komen.

Een belangrijke voorwaarde is echter een onafhankelijk denken! Als één van de experts zich tussen de menigte zou wurmen en luidkeels zijn inschatting zou verkondigen, wordt het principe van wisdom of the crowd doorbroken en ontstaat er volggedrag, kuddegedrag. Laat staan wat er gebeurt wanneer iemand met een twijfelachtige ‘expertenstatus’ de kudde in beweging brengt. Dan ontstaan marktinefficiënties. Wanneer het onafhankelijk denken wordt doorbroken.

Halo effect

Het volgen van een bepaald persoon of een groep van personen/experts wordt ook wel het halo effect genoemd. Deze mensen krijgen als het ware de status van heilige op een bepaald gebied toebedeeld en beïnvloeden het handelsgedrag van andere beleggers.

Analisten, maar ook investeerders als Marc Coucke of Warren Buffet veroorzaken een sterk Halo-effect.

Deze personen kunnen gelijk krijgen maar in ieder geval duwen ze geldstromen in bepaalde richtingen waardoor soms overdrijvingen en marktinefficiënties ontstaan.

Endowment effect en confirmation bias

Laten we vervolgens enkele denkfouten, die de individuele beleggersprestaties beïnvloeden, bekijken.

Het endowment effect zorgt ervoor dat beleggers extra waarde gaan hechten aan een aandeel of ander effect, simpelweg omdat zij het bezitten. Ze zullen bijgevolg ook meer aandacht besteden aan meningen en feiten die hun oordeel bevestigen (confirmation). Analisten die wat kritischer zijn worden aan de kant geschoven: “Die prutser weet niet waarover hij het heeft.”

Dit hangt wat samen met conservatisme. Men houdt vast aan eerdere beslissingen en wil er niet te snel van afwijken. Dit is irrationeel in die mate dat men de belegging te hoog zal inschatten, te lang zal aanhouden, en te laat van de hand wil doen. Het zorgt er onder meer voor dat beleggers verliesposities te lang aanhouden.

Vreemd genoeg werkt dit effect minder in de omgekeerde richting. Een stijgend aandeel wordt sneller van de hand gedaan. Uit onderzoek is gebleken dat de pijn bij een verlies van 1000 euro groter is dan het geluksgevoel bij een winst van 1000 euro. Men wil niet toegeven aan die pijn, aan dat verlies, en blijft zitten. Een winst neemt men maar gauw, uit angst deze weer kwijt te spelen. Het verlies van die winst lijkt immers erger dan de mate waarin het vooruitzicht op extra winst hoopgevende gevoelens veroorzaakt.

Hindsight bias

Soms loopt het faliekant mis maar overtuigen beleggers zich er achteraf toch van dat ze het allemaal wel zagen aankomen. Er waren gewoon andere elementen die actie verhinderden.

Vele beleggers beweren dat ze de financiële crisis van 2008 vooraf vermoedden en dat ze Apple spijtig genoeg niet kochten, ondanks dat ze overtuigd waren van toekomstig succes van de iPhone… Ze maken het zichzelf echter al te vaak wijs. En dit zorgt voor overmatig zelfvertrouwen in het eigen kunnen en voorspellingskracht, iets wat de belegger zuur kan opbreken. Enige terughoudendheid, voorzichtigheid en risicobeperking is toch wel mooi meegenomen, net als alle feiten bekijken en alternatieve meningen overwegen.

Ik kan zo nog even doorgaan, maar voor dit artikel laat ik het hierbij. Lees je zeker verder in in de boeiende wereld van Behavioral Finance als je de smaak te pakken hebt. Ikzelf lees momenteel een boek van de psycholoog Daniel Kahneman, die zeer invloedrijk denkwerk verrichtte in dit domein en er zelfs een nobelprijs economie voor kreeg.

Volg ons via de nieuwsbriefFacebook of twitter

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s